Altan Hukuk | Uyuşturucu Ticareti

KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETME SUÇU

09.08.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6728 sayılı Kanun’un 63. maddesi ile 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesi değiştirilmiştir. Bu değişikliğe göre üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içerisinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikayeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunmaktadır. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamayacaktır.

1-) KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETME SUÇUNDA ŞİKAYET, SÜRE, GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME:

 Karşılıksız çek keşide etme suçunda görevli mahkeme, icra ceza mahkemeleridir. Bu suç, şikayete tabi bir suç olup, İcra ve İflas Kanunu m.347’de yer alan düzenleme gereğince şikayet süresi fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halükarda fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıldır. Bu süreler hak düşürücü süreler olup, mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınmaktadır. Bu nedenle bu sürelerin kaçırılmamasına özellikle dikkat edilmelidir. Diğer taraftan şikayetçi olacak taraf çeki zamanında ibraz etmemiş ise şikayet hakkını kullanamayacaktır, süresi içerisinde ibraz edilmeyen çeklerde şikayet hakkı düşmektedir. Bu davalar çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde görülebilmektedir.

2-) KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETME SUÇUNDA FAİL VE SORUMLU KİŞİ

 Karşılıksız çek keşide etme suçunda fail, 5941 sayılı Kanun m. 5‘te de belirtildiği üzere çek hakkında karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişidir. Yine aynı kanunda bu yükümlü kişi çek hesabı sahibi gerçek kişidir. Çek hesabı sahibi tüzel kişi yani şirket ise sorumlu kişi, bu tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organının üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişilerdir. Bu husus önem arz etmekte olup, uygulamada sıklıkla karşılaşılan problemlerin başında gelmektedir. Bu nedenle aşağıda konuyu biraz daha açmak gerekirse:

3-) KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETME SUÇUNDA SUÇUN OLUŞMA ANI

 Bu suç bakımından suçun oluşma anının belirlenmesi açısından, çek üzerinde imzası olan şirket yetkililerinin yetkilerinin karşılıksızdır işlemi yapıldığı tarihten önce sona erip ermediği hususu, sorumluluğunun devam edip etmediğinin belirlenmesi açısından önem arz etmektedir.

Örneğin, çek üzerinde imzası bulunan şirket yetkilisi A kişisi olup, çekin ibraz edildiği ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulduğu tarihte yetkilisi B kişisi ise, burada suçun failinin hangisi olduğunun belirlenmesinde yanılgıya düşülebilecektir. Buna göre; Yargıtay 19. Ceza Dairesi’nin 2018/6510 E. 2018/11325 K. ve 05.11.2018 tarihli kararında:

“Karşılıksız çek keşide etmek suçu, neticesi harekete bitişik bir suç olup, failin suç oluşturan eylemi, kural olarak keşide tarihine göre belirlenen kanuni ibraz süresinde çekin karşılığının bankada bulundurulmamasıdır. Dolayısıyla suçun unsurlarının tamamlandığı ve suçun oluştuğu an, kanunda belirtildiği şekliyle banka tarafından “karşılıksızdır” işleminin usulüne uygun olarak yapıldığı andır”

hükmünü kurarak, suçun oluştuğu anın, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verildiği an olduğunu belirtmiştir. Buna göre karşılıksız çek keşide etme suçunun faili, çekin keşide tarihindeki şirket yetkilisi değil, karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihteki şirket yetkilisidir.

Anayasa Mahkemesi’nin konuyla ilgili olarak vermiş olduğu 2016/191 E. 2017/131 K. ve 26.07.2017 tarihli kararında:

“09.08.2016 tarihinde yürürlüğe giren değişiklikle itiraza konu edilen kurallarda karşılıksız çeki keşide eden kişinin değil, kanuni ibraz süresi içinde karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi veya kişilerin cezalandırılmasının öngörüldüğü” şeklinde kurmuş olduğu hükümle, açıkça çek üzerinde imzası olan değil, ibraz tarihinde karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişinin sorumlu olduğunu belirtmiştir.

 Yukarıda verilen kararlar ışığında, önceki örneğimize dönersek; karşılıksız çek keşide etme suçunun faili çek üzerinde imzası bulunan A kişisi değil, karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren B kişisi fail olarak suçtan sorumlu olacaktır.

4-) KARŞILIKSIZ ÇEK KEŞİDE ETME SUÇUNDA HÜKMEDİLECEK CEZA VE YAPTIRIMLAR

 Karşılıksız çek keşide etme suçunda hükmedilecek ceza, her bir çekle ilgili olarak, bin beş yüz güne kadar adli para cezası olmakla birlikte, hükmedilen bu adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamayacaktır.

 Bu bağlamda örneğin çek bedelinin 1.000.000,00 TL olduğunu ve hükmedilen adli para cezasının karşılığının 100.000,00 TL olduğunu düşündüğümüzde, hükmedilen cezanın çek bedelinden az olamayacağı hükmü gereğince hükmedilecek adli para cezası da 1.000.000,00 TL olacaktır.

 Yargılama sırasında da mahkeme tarafından koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilebilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, bu tüzel kişi adına çek keşide edenler ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri hakkında da uygulanacaktır.

 Ticari açıdan doğacak önemli sonuçlar bakımından; hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilenler, yasaklılıkları süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamayacaklardır. Ancak, hakkında yasaklama kararı verilenlerin mevcut organ üyelikleri görev sürelerinin sonuna kadar devam edecektir. Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilmiş olan kişi, elindeki bütün çek yapraklarını ait olduğu bankalara iade etmekle yükümlü olup, bu kişi adına yeni bir çek hesabı açılamayacaktır. Ayrıca bu kişiler, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on gün içinde, düzenlemiş bulunduğu ve henüz karşılığı tahsil edilmemiş olan çekleri, düzenleme tarihlerini, miktarlarını ve varsa lehtarlarını da göstermek suretiyle, muhatap bankaya liste hâlinde vermekle yükümlüdür.

 Karşılıksız kalan kısmı yargılama aşamasında ödeyen kişi hakkında mahkeme tarafından beraat, düşme, ceza verilmesine yer olmadığına ya da reddine ilişkin karalardan uygun olanı verilecektir. Karşılıksız çek suçundan ceza alan kişi, mahkûm olduğu cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl ve her halde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra, hükmü veren mahkemeden çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasını isteyebilir; mahkemenin vereceği karara itiraz edebilir.

 Bu suçlarla ilgili olarak ön ödeme, uzlaşma ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümler uygulanmamakla birlikte, hükmedilen adli para cezasının hükümde yazan koşullarla ödenmemesi halinde, kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin ilgili adli para cezası doğrudan hapis cezasına çevrilmektedir.

 Karşılıksız kalan çek bedelinin, çekin üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanuna göre ticarî işlerde temerrüt faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte tamamen ödeyen kişi hakkında, yargılama aşamasında mahkeme tarafından davanın düşmesine ve mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra mahkeme tarafından hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilecektir.

 Şikâyetten vazgeçme hâlinde de aynı şekilde ceza tayininde bulunulmayacaktır.

 Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırıldığı, MERSİS ile Risk Merkezine bildirilmekte ve ilan olunmaktadır.

iletişim
© 2019 ALTAN HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU | Tüm Hakları Saklıdır.